TARIMI YAPILAN HAYVANLAR: MERCAN RESİFLERİ
araştırma

Editörün Notu: Mercanları görüp de büyülenmeyen yoktur. Üç yıldızlarımızdan Nefise Ece Konak mercan resifleri ve bu resiflerin güncel durumları hakkında yazdı. Mercanların yok olduğu gerçeğiyle yüzleşeceğimiz bu yazının, onları korumaya yönelik çabamızı arttırması dileğiyle… Keyifli okumalar!

Su altına ve beraberinde dalışa olan ilgim 2019 kışında mercan resifleriyle tanışmamla başladı. Büyüleyici renkleriyle dünyanın her yerinde turistlerin gözdesi olan mercan kayalıklarının görsel  şölenden çok daha fazlası olduğu ve her geçen gün sayılarının azaldığı gerçekleriyle bu tanışıklıktan sadece birkaç saat sonra yüzleşmiştim bile. Son 30 yılda dünyadaki mercanların %50’si öldü ve bu hızla 2050’de mercanların %90’nın kaybedeceğiz. Bu canlıların neden yok olduklarını anlamak için önce mercanların nasıl yaşadığını ve çevreye ne sunduğunu kavramak gerekiyor.

li-fei-unsplash

Mercan resifleri, sanılanın aksine bitki değil, omurgasız hayvanlardır. Bu canlılar, genelde yüzlerce polipin bir araya gelmesiyle meydana gelen kolonilerden oluşurlar. Bu hayvanların en önemli özelliklerinden biri fotosentetik zooxanthellae algleriyle mutualist bir ilişkide yaşıyor olmalarıdır. Mercanlar bu alglere güvenli bir yaşam yeri ve oksijen üretmeleri için gerekli materyalleri sağlar. Karşılığında zooxanthellae, ürettiği glikozu mercanlarla paylaşır. Yani aslında göz alıcı renklerle su altına renklilik katan mercanlar, atmosferdeki oksijenin yarısının üretiminden sorumludur.

rsz_shaun-low-v8un2roo1ak-unsplash-1024x683

Bu mutualist ilişkinin oluşturduğu ekosistem milyonlarca balığın evi ve yerküredeki canlıların ciğerleridir. Son yıllarda okyanusların sıcaklığındaki artış, deniz seviyelerinin yükselmesi ve denizlerdeki asidifikasyon (denizlerde çözünen karbondioksit miktarının artması sonucu deniz suyunun asiditesindeki artış) ; mercan kayalıklarının yaşamaya alışık olmadıkları bir çevre yaratmaya başladı ve mercanlar stres altında kalmaya başladı. Strese maruz kalan mercanlarda, önce “mercan ağarması” ( poliplerin algleri üzerlerinden atması, dolayısıyla besin kaynaklarını ve renklerini kaybetmesi) gözleniyor. Koşullar ideale geri dönmedikçe, algleri geri kabul etmeyen mercanlar ölüp kalsiyum iskeletleri halinde kıyıya vuruyorlar. Böylece bir ekosistem daha insan kaynaklı oluşan küresel ısınma ve kirlilik dolayısıyla yok oluyor. Dünyanın büyük bir kısmı yaratılan bu tahribattan habersiz, daha da kötüsü tahribata karşı ilgisiz olsa da, okyanusun farklı köşelerinde bu hayvanların “tarımını” yaparak mercanları kurtarmak için çaba gösteren oluşumlar da bulunmakta.

P1-CG–Ryan_Borne-466x680

Bunlardan bir tanesi Büyük Okyanus’un ortasında, Fransız Polinezyasında “The Coral Gardeners” (Mercan Bahçıvanları) adı altında 2017’de kurulan sivil toplum örgütü. Beş sene gibi kısa bir sürede hızla büyüyen ekip, bölgede artan sıcaklıklara dayanıp hayatta kalan mercanların takibini yapıyor ve bu kolonilerden parçalar kesiyorlar. Bu kesim işlemi sırasında, koloninin %10’undan fazlasının bölgede kalmasına önem gösteriyolar. Alınan bu parçalar, çevre koşullarının belli standartlarda tutulabildiği alanlara taşınıyor ve böylece adeta fidanlıklar yaratılıyor. İpler üzerine dizilen mercan parçalarının bakımları düzenli yapılarak sağlıklı mercanlar yetiştiriliyor. Yeterli boyuta ulaşan mercan parçaları, tahrip olmuş mercan kalıntılarının bulunduğu bölgelere deniz çimentosu olarak adlandırılan ve canlılığa zarar vermeyen bir yapışkanla tekrar “ekiliyor”.

Picture28

Halihazırda artan sıcaklıklara direncinin fazla olduğu bilinen bu mercanların hayatta kalarak yeni koloniler oluşturma ve bölgedeki canlılığı geri kazandırma ihtimali de daha yüksek oluyor. Takdire şayan bir proje olsa da, insanın doğada yıktığını baştan yapması her zaman zahmetlidir ve çoğu zaman doğayı eski haline getirmeyi başaramaz. Zarar vermeden korumayı öğrendiğimiz günleri görmemiz dileğiyle…

mercan

Kaynaklar:

https://www.livingoceansfoundation.org/wp-content/uploads/2015/04/U3-Coral-Anatomy-Background.pdf

https://www.bbcearth.com/blog/?article=saving-coral

http://www.secore.org/site/corals/detail/why-coral-reefs-need-our-help.23.html

https://oceanservice.noaa.gov/education/tutorial_corals/coral02_zooxanthellae.html 

https://www.worldwildlife.org/pages/everything-you-need-to-know-about-coral-bleaching-and-how-we-can-stop-it